<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 vector-feature-night-mode-enabled skin-theme-clientpref-os vector-sticky-header-enabled" lang="fr" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Michel Chion</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Michel_Chion"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Michel_Chion rootpage-Michel_Chion skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Michel Chion</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="fr" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="fr" dir="ltr"><div class="infobox_v3 infobox infobox--frwiki noarchive large"><div class="entete icon musique" style="background-color:#80DDBF;color:#000000"><div>Michel Chion<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r224760566">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output .entete.musique{background-image:url("./_mw_/Picto_infobox_music.png")}
/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style></div></div><div><div class="images" style="padding:2px 0"></div></div><table><caption style="color:#000000;text-align:center;background-color:#80DDBF">Biographie</caption><tbody><tr class=""><th scope="row">Naissance</th><td class=""><div>
<span class="wd_p569"><time class="nowrap date-lien" datetime="1947-01-16" data-sort-value="1947-01-16"><a href="16_janvier" title="16 janvier">16</a> <a href="Janvier_1947" title="Janvier 1947">janvier</a> <a href="1947" title="1947">1947</a></time></span> <br><span class="wd_p19"><a href="Creil" title="Creil">Creil</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Nationalité</th><td class=""><div>
<span class="wd_p27"><a href="France" title="France">française</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Activités</th><td class=""><div>
<span class="wd_p106"><a href="Compositeur" title="Compositeur">Compositeur</a>, théoricien du cinéma, <a href="%C3%89crivain" title="Écrivain">écrivain</a>, <a href="Enseignement" title="Enseignement">professeur d'université</a>, <a href="Critique_de_cin%C3%A9ma" title="Critique de cinéma">critique de cinéma</a></span></div></td></tr></tbody></table><table><caption style="color:#000000;text-align:center;background-color:#80DDBF">Autres informations</caption><tbody><tr class=""><th scope="row">A travaillé pour</th><td class=""><div>
<span class="wd_p108"><a href="Universit%C3%A9_Sorbonne-Nouvelle" title="Université Sorbonne-Nouvelle">Université Sorbonne-Nouvelle</a> <small>(<time>1994</time>-<wbr><time>2012</time>)</small><br><a href="Cahiers_du_cin%C3%A9ma" title="Cahiers du cinéma">Cahiers du cinéma</a> <small>(<time>1982</time>-<wbr><time>1986</time>)</small></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Membre de</th><td class=""><div>
<span class="wd_p463"><a href="Groupe_de_recherches_musicales" title="Groupe de recherches musicales">Groupe de recherches musicales</a> <small>(<time>1971</time>-<wbr><time>1976</time>)</small></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Labels</th><td class=""><div>
<span class="wd_p264"><a href="Groupe_de_recherches_musicales" title="Groupe de recherches musicales">Groupe de recherches musicales</a>, Empreintes DIGITALes <small>(<a href="https://www.wikidata.org/wiki/Q3053369" class="extiw external" title="d:Q3053369"><span class="indicateur-langue" title="Voir l'élément Wikidata correspondant">d</span></a>)</small></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Site web</th><td class=""><div>
<span class="wd_p856"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://michelchion.com/">michelchion.com</a></span></div></td></tr></tbody></table></div>
<p><b>Michel Chion</b>, né le <time class="nowrap" datetime="1947-01-16" data-sort-value="1947-01-16">16 janvier 1947</time><sup id="cite_ref-1" class="reference"><a href="#cite_note-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> à <a href="Creil" title="Creil">Creil</a> (<a href="Oise_(d%C3%A9partement)" title="Oise (département)">Oise</a>), est un <a href="Compositeur" title="Compositeur">compositeur</a> de <a href="Musique_concr%C3%A8te" title="Musique concrète">musique concrète</a>, <a href="Enseignant" title="Enseignant">enseignant</a> de cinéma, et <a href="Critique_cin%C3%A9matographique" class="mw-redirect" title="Critique cinématographique">critique cinématographique</a> <a href="France" title="France">français</a>.
</p><p>Il a été membre du <a href="Groupe_de_recherches_musicales" title="Groupe de recherches musicales">Groupe de recherches musicales</a> (GRM) de <a href="1971" title="1971">1971</a> à <a href="1976" title="1976">1976</a>. Il a réalisé des films et des vidéos et publié 33 ouvrages sur le son, la musique, le cinéma, entre autres des <a href="Monographie" title="Monographie">monographies</a> sur <a href="Andre%C3%AF_Tarkovski" title="Andreï Tarkovski">Andreï Tarkovski</a>, <a href="David_Lynch" title="David Lynch">David Lynch</a>, <a href="Jacques_Tati" title="Jacques Tati">Jacques Tati</a> et <a href="Stanley_Kubrick" title="Stanley Kubrick">Stanley Kubrick</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Biographie">Biographie</h2></div>
<p>Après des études littéraires et musicales, Michel Chion entre en 1970 au Service de la recherche de l'<a href="Office_de_radiodiffusion_t%C3%A9l%C3%A9vision_fran%C3%A7aise" class="mw-redirect" title="Office de radiodiffusion télévision française">ORTF</a>, où il est successivement assistant de <a href="Pierre_Schaeffer" title="Pierre Schaeffer">Pierre Schaeffer</a> au <a href="Conservatoire_national_sup%C3%A9rieur_de_musique_et_de_danse_de_Paris" title="Conservatoire national supérieur de musique et de danse de Paris">Conservatoire national supérieur de musique et de danse de Paris</a>, réalisateur-producteur des émissions du <a href="Groupe_de_recherches_musicales" title="Groupe de recherches musicales">Groupe de recherches musicales</a> (GRM), et responsable des publications de l'<a href="Groupe_de_recherches_musicales" title="Groupe de recherches musicales">Ina-GRM</a>, dont il fait partie de 1971 à 1976. C'est là qu'il rencontre <a href="Robert_Cahen" title="Robert Cahen">Robert Cahen</a>, compositeur et vidéaste, avec lequel le lieront désormais des rapports d'amitié et de collaboration.
</p><p>Parallèlement, il compose dans les studios du GRM des <a href="Musique_concr%C3%A8te" title="Musique concrète">musiques concrètes</a>, dont le <i>Requiem</i> (grand prix du disque 1978) et plusieurs mélodrames concrets, forme dramatique qu'il inaugure en 1972 avec <i>Le Prisonnier du son</i> et continue avec <i>La Tentation de saint Antoine</i>, 1984, en passant par <i>Tu</i>, 1977-1985, et <i>Nuit noire</i>, 1985. On citera aussi <i>La roue, cycle du quotidien</i>, 1972-1985, <i>24 préludes à la vie</i>, <i>Variations</i> et <i>Sonate</i>, 1989-1991, <i>Crayonnés ferroviaires</i>, 1992, <i>Credo Mambo</i>, 1992 — réalisée dans les studios de Musiques & Recherches (Ohain, Belgique) —, <i>Gloria</i>, 1994 — œuvres pour lesquelles il développe des techniques de réalisation originales. On lui doit aussi des musiques et conceptions sonores pour des films et vidéos.
</p><p>Il ouvre comme théoricien un domaine neuf : l'étude systématique des rapports audio-visuels, qu'il enseigne dans plusieurs centres (notamment à l'<a href="Universit%C3%A9_Sorbonne-Nouvelle" title="Université Sorbonne-Nouvelle">université de Paris III</a>, où il est professeur associé) et écoles de cinéma (<a href="La_F%C3%A9mis" title="La Fémis">La Fémis</a>, l'<a href="ESEC" class="mw-disambig" title="ESEC">ESEC</a>, DAVI), et développe dans un ensemble de cinq ouvrages. Parmi une vingtaine de titres traduits dans une dizaine de langues, il a écrit aussi sur <a href="Pierre_Henry" title="Pierre Henry">Pierre Henry</a>, <a href="Fran%C3%A7ois_Bayle" title="François Bayle">François Bayle</a>, <a href="Charlie_Chaplin" title="Charlie Chaplin">Charlie Chaplin</a>, <a href="Jacques_Tati" title="Jacques Tati">Jacques Tati</a>, <a href="David_Lynch" title="David Lynch">David Lynch</a>, <a href="Andre%C3%AF_Tarkovski" title="Andreï Tarkovski">Andreï Tarkovski</a> divers sujets de musique et de cinéma, publié dans des revues françaises et internationales et contribué à de nombreux dictionnaires et encyclopédies.
</p><p>Il publie en 1991, grâce à <a href="J%C3%A9r%C3%B4me_Noetinger" title="Jérôme Noetinger">Jérôme Noetinger</a>, <i>L'Art des sons fixés</i>, où est notamment proposé, pour désigner cette musique, le retour à l'appellation de « <a href="Musique_concr%C3%A8te" title="Musique concrète">musique concrète</a> » dans le sens où l'on peut abandonner toute référence musicale antérieure (interprétation, etc.). Sa redéfinition insiste sur les effets propres à la « fixation » du son, terme qu'il initie à la place de celui d'« enregistrement ».
</p><p>Après avoir consacré un <i>Guide des objets sonores</i> aux idées de Schaeffer (1983), il fonde dans <i>Le Promeneur écoutant, essais d'acoulogie</i> (1993), complété par <i>Musiques, médias, technologies</i> (1994), une théorie du son s'appuyant sur le langage.
</p><p>Parallèlement, il aborde la réalisation avec notamment le court métrage <i><a href="%C3%89ponine_(film)" title="Éponine (film)">Éponine</a></i> (<a href="Prix_Jean-Vigo" title="Prix Jean-Vigo">prix Jean-Vigo</a>, premiers prix à Clermont-Ferrand et à Montréal). En 1995, il entreprend une <i>Messe de terre</i> audio-vidéo au Centre international de création vidéo <a href="Pierre_Schaeffer" title="Pierre Schaeffer">Pierre Schaeffer</a> de <a href="Montb%C3%A9liard" title="Montbéliard">Montbéliard</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Œuvres"><span id=".C5.92uvres"></span>Œuvres</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Publications">Publications</h3></div>
<p>La bibliographie complète de Michel Chion est consultable sur son site personnel<sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="#cite_note-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<ul><li><i>Les Musiques électroacoustiques</i>, avec <a href="Guy_Reibel" title="Guy Reibel">Guy Reibel</a>, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « Ina/Edisud », Aix-en-Provence, 344 p. illustré, 1976</li>
<li>« La musique du futur a-t-elle un avenir ? », dans <i>Cahiers Recherche/Musique</i> n° 4, INA/GRM, Paris, 1977</li>
<li><i><a href="Pierre_Henry" title="Pierre Henry">Pierre Henry</a></i>, <a href="Fayard_(%C3%A9dition)" class="mw-redirect" title="Fayard (édition)">Fayard</a>, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « Musiciens d'aujourd'hui », Paris, 280 p., illustré, 1980 ; rééd. 2003</li>
<li><i>La Musique électroacoustique</i>, PUF, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « <a href="Que_sais-je_%3F" title="Que sais-je ?">Que sais-je ?</a> », Paris, 128 p., 1982</li>
<li><i>Guide des objets sonores</i>, <a href="Buchet-Chastel" title="Buchet-Chastel">Buchet-Chastel</a>, 1983</li>
<li><i>La Voix au cinéma</i>, <a href="Cahiers_du_cin%C3%A9ma" title="Cahiers du cinéma">Cahiers du cinéma</a>, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « Cinéma Essais », Paris, 1984</li>
<li><i>Le Son au cinéma</i>, Éditions de l'Étoile/Cahier du cinéma, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « Essais », Paris, 224 p., illustré, 1985</li>
<li><i>Écrire un scénario</i>, Cahier du cinéma/INA, Paris, 224 p., 1986</li>
<li><i><a href="Jacques_Tati" title="Jacques Tati">Jacques Tati</a></i>, Cahiers du cinéma, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « Auteurs », Paris, 128 p., illustré, 1987</li>
<li><i>La Toile trouée, la parole au cinéma</i>, Cahiers du cinéma, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « Essais », Paris, 192 p., illustré <span style="display: block; margin-left:1.6em;">Une grande partie du texte a été repris dans <i>Un art sonore, le cinéma</i>, 1988.</span></li>
<li><a href="Les_Lumi%C3%A8res_de_la_ville" title="Les Lumières de la ville">Les Lumières de la ville</a> <i>de Charlie Chaplin</i>, étude critique, Fernand Nathan, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « Synopsis », Paris, 112 p., illustré, 1989</li>
<li><i>Le Cinéma et ses métiers</i>, Bordas, Paris, 256 p., illustré, 1990</li>
<li><i>L’Audio-vision - Son et image au cinéma</i>, Armand Colin, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « Cinéma », Paris, (réédité en 2005), 1991.</li>
<li><span class="ouvrage" id="1991"><cite class="italique">L'Art des sons fixés ou La musique concrètement</cite>, Fontaine, Metamkine/Nota Bene/Sono-Concept, <time>1991</time>, 104 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="Online_Computer_Library_Center" title="Online Computer Library Center">OCLC</a> <span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://worldcat.org/fr/title/690869386%7D">690869386}</a></span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="http://michelchion.com/books/32-l-art-des-sons-fixes">présentation en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=L%27Art+des+sons+fix%C3%A9s+ou+La+musique+concr%C3%A8tement&rft.place=Fontaine&rft.pub=Metamkine%2FNota+Bene%2FSono-Concept&rft.date=1991&rft.tpages=104&rft_id=info%3Aoclcnum%2F690869386%7D&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AMichel+Chion"></span></span> <div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Traduction en italien, espagnol et en allemand. Édition revue en 2009 (éditions Mômeludies).</div></li>
<li><i>Le Promeneur écoutant, essais d'acoulogie</i>, Plume éditeur, 1993</li>
<li><i>Musiques, médias et technologies</i>, Flammarion, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « <a href="Dominos_(collection_litt%C3%A9raire)" title="Dominos (collection littéraire)">Dominos</a> », 1994</li>
<li><i><a href="Fran%C3%A7ois_Bayle" title="François Bayle">François Bayle</a>, parcours d'un compositeur</i>, avec <a href="Annette_Vande_Gorne" title="Annette Vande Gorne">Annette Vande Gorne</a>, Musiques & Recherches, 1994</li>
<li><i>La Musique au cinéma</i>, Fayard, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « Les Chemins de la musique », Paris, 476 p., 1995 <span style="display: block; margin-left:1.6em;">Prix du meilleur livre de cinéma 1995, décerné par le syndicat français de la critique de cinéma.</span></li>
<li><i>Un art sonore, le cinéma</i>, Cahiers du cinéma, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « Cinéma Essais », Paris, 2003</li>
<li><i>Le Son : traité d'acoulogie</i>, Armand Colin, <abbr class="abbr" title="Deuxième">2<sup>e</sup></abbr> éd. revue et corrigée, Paris, 2010<sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="#cite_note-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li><i>L'Écrit au cinéma</i>, Armand Colin, Paris, 233 p., 2013</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Œuvres_musicales"><span id=".C5.92uvres_musicales"></span>Œuvres musicales</h3></div>
<div style="column-width:24em;column-gap:1em;" class="colonnes">
<ul><li><i>La Machine à passer le temps</i> (1972)</li>
<li><i>Requiem</i> (1973)</li>
<li><i>On n'arrête pas le regret</i> (1975)</li>
<li><i>Tu</i> (1977, 1996)</li>
<li><i>L'Été</i> (1982)</li>
<li><i>La Ronde</i> (1982)</li>
<li><i>Suite volatile</i> (1984)</li>
<li><i>La Tentation de saint Antoine</i> (1984)</li>
<li><i>La Danse de l’épervier</i> (1984)<sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li><i>La Roue</i> (1972-1985)</li>
<li><i>Nuit noire</i> (1979-1985)</li>
<li><i>Sambas pour un jour de pluie</i> (1985)</li>
<li><i>Sonate</i> (1990)</li>
<li><i>Variations</i> (1990)</li>
<li><i>24 préludes à la vie</i> (1989-91)</li>
<li><i>Le Prisonnier du son</i> (1972-1991)</li>
<li><i>Crayonnés ferroviaires</i> (1992)</li>
<li><i>Credo Mambo</i> (1992)</li>
<li><i>Gloria</i> (1994)</li>
<li><i>La Messe de terre</i> (1996, 2003)</li>
<li><i>Hymne de l'enfant à son réveil</i> (1997)</li>
<li><i>L'Isle sonante</i> (1998, 2005)</li>
<li><i>Dix-sept minutes</i> (2000)</li>
<li><i>Une symphonie concrète</i> (2006)</li></ul>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading4"><h4 id="Commentaire">Commentaire</h4></div>
<p>À propos de <i>La Tentation de saint Antoine</i>, <a href="Lionel_Marchetti" title="Lionel Marchetti">Lionel Marchetti</a> écrit :
</p>
<blockquote>
<p>« Dans <i>La Tentation de saint Antoine</i>, le désert est une surface d’inscription. Un champ de particules organisé pour être lu et foulé, une surface à modeler dans la virginité d’un profond étonnement. Or, dans un détour jailli de l’instant, se fait entendre un cycle de forces. Car le désert est aussi un son. Le son du désert, pour Michel Chion, est immense et paradoxal. Il met l’auditeur face à un plein. Il est recouvert de cette membrane de présence et de fertilité active qu’il a reçue lors du premier dépôt du reflux de sa constitution, se faisant de l’azur chaud descendu sur un sol devenu or. Comme une catastrophe quasi silencieuse, il est l’un des grands lieux de circulation dynamique et fécondante qui sillonnent l’échine de toute la composition musicale. Stratégiquement implanté, il se propose d’être une localité acoustique d’où il sera possible de puiser dans le passé de notre écoute la plus attentive. Le son du désert est un son chargé. Il révèle, sous son apparence minimale, ce qu’est posséder un son en tant que compositeur, lorsqu’il est la réussite d’une abstraction pleine et se met en scène comme le lieu d’une apparition. De là, dans la composition, il appelle toutes les images, qui même si enfouies et voilées dans les remous anarchiques de l’esprit du saint, se donnent comme véritablement expressives. »
</p>
</blockquote><p style="margin:-0.7em 0 0.3em 6em">— Lionel Marchetti<sup id="cite_ref-5" class="reference"><a href="#cite_note-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Discographie">Discographie</h3></div>
<ul><li><i>La Tentation de saint Antoine. La ronde</i>, <a href="Ina-GRM" class="mw-redirect" title="Ina-GRM">Ina-GRM</a>, INA_C 2002/03, 1991</li>
<li><i>Credo Mambo</i>, <a href="Cin%C3%A9ma_pour_l'oreille" class="mw-redirect" title="Cinéma pour l'oreille">Cinéma pour l'oreille</a>, MKCD 004, 1992</li>
<li><i>Requiem</i>, empreintes DIGITALes, IMED 9312, 1993</li>
<li><i>Gloria</i>, <a href="Cellule_d'intervention_Metamkine" title="Cellule d'intervention Metamkine">Cinéma pour l'oreille</a>, MKCD 015, 1995</li>
<li><i>Préludes à la vie</i>, empreintes DIGITALes, IMED 9523, 1995</li>
<li><i>On n'arrête pas le regret</i>, <a href="Ina-GRM" class="mw-redirect" title="Ina-GRM">Ina-GRM</a>, INA_E 5005, 1996</li>
<li><i>L'Opéra concret</i>, <a href="MCE" class="mw-disambig" title="MCE">MCE</a>, MCE 01, 1998 <span style="display: block; margin-left:1.6em;">Compilation d’extraits de : <i>Crayonnés ferroviaires; Le Prisonnier du son ; La Ronde ; Sonate en trois mouvements ; Requiem ; On n’arrête pas le regret ; Gloria ; Credo Mambo ; 24 préludes à la vie ; Dix études de musique concrète ; Perpetuum Kyrie ; Nuit noire ; Suite volatile ; La Tentation de saint Antoine ; Étude d’après Beethoven ; Tu</i>.</span></li>
<li><i>Dix-sept minutes</i>, <a href="Cellule_d'intervention_Metamkine" title="Cellule d'intervention Metamkine">Cinéma pour l'oreille</a>, MKCD 032, 2002</li>
<li><i>Les 120 jours</i> avec <a href="Lionel_Marchetti" title="Lionel Marchetti">Lionel Marchetti</a>, <a href="J%C3%A9r%C3%B4me_Noetinger" title="Jérôme Noetinger">Jérôme Noetinger</a>, Fringes, FRINGES ARCHIVE_03, 2004</li>
<li><i>Tu</i>, <a href="Brocoli" title="Brocoli">Brocoli</a>, BROCOLI 002, 2006</li>
<li><i>Diktat</i>, Double cd Nuun records-1, 2010<sup id="cite_ref-6" class="reference"><a href="#cite_note-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li><i>La Vie en Prose : Une symphonie concrète</i>, <a href="Brocoli" title="Brocoli">Brocoli</a>, Brocoli 009, 2011</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Notes_et_références"><span id="Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Notes et références</h2></div>
<div class="references-small decimal" style=""><div class="mw-references-wrap"><ol class="references">
<li id="cite_note-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-1">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb139396268/PUBLIC">« Chion, Michel »</a>, notice d'autorité personne n° FRBNF13939626, <a href="Biblioth%C3%A8que_nationale_de_France" title="Bibliothèque nationale de France">Bibliothèque nationale de France</a>, créée le 25 juin 1991, modifiée le 11 juillet 2005.</span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.michelchion.com/">Voir sur <i>michelchion.com</i>.</a></span>
</li>
<li id="cite_note-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-3">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://michelchion.com/books"><cite style="font-style:normal;">Bibliographie</cite></a> », sur <span class="italique">michelchion.com</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2023-04-16" data-sort-value="2023-04-16">16 avril 2023</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a> </span><span class="reference-text">Musique pour vidéo de <a href="Robert_Cahen" title="Robert Cahen">Robert Cahen</a> basé sur une chorégraphie de <a href="Hideyuki_Yano" title="Hideyuki Yano">Hideyuki Yano</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-5"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-5">↑</a> </span><span class="reference-text"><i>La Musique concrète de Michel Chion</i>, Éditions Metamkine, 1998.</span>
</li>
<li id="cite_note-6"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-6">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.larevuedesressources.org/A-propos-de-DIKTAT-de-Michel-Chion.html">À propos de <i>Diktat</i> de Michel Chion</a>, par <a href="Lionel_Marchetti" title="Lionel Marchetti">Lionel Marchetti</a>, <i>La Revue des Ressources</i>.</span>
</li>
</ol></div>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Annexes">Annexes</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Bibliographie">Bibliographie</h3></div>
<ul><li><a href="Lionel_Marchetti" title="Lionel Marchetti">Lionel Marchetti</a>, <i>La Musique concrète de Michel Chion</i>, préface de <a href="Fran%C3%A7ois_Bayle" title="François Bayle">François Bayle</a>, suivi d’une discussion avec Michel Chion, par <a href="Christian_Zan%C3%A9si" title="Christian Zanési">Christian Zanési</a>, <a href="Cellule_d'intervention_Metamkine" title="Cellule d'intervention Metamkine">Metamkine</a>, 1998, 320 p. <div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Ouvrage consacré à l'œuvre musicale de Michel Chion.</div></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Radio">Radio</h3></div>
<ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.franceinter.fr/emission-micro-fictions-faut-il-se-prosterner-devant-saint-kubrick">« Faut-il se prosterner devant Saint-Kubrick ? »</a>, <a href="France_Inter" title="France Inter">France Inter</a>, <time class="nowrap" datetime="2011-07-26" data-sort-value="2011-07-26">26 juillet 2011</time>.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Liens_externes">Liens externes</h3></div>
<p class="mw-empty-elt">
</p>
<ul><li><cite class="ouvrage" id="site_officiel" style="font-style: normal;"><span class="wd_p856"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://michelchion.com/">Site officiel</a></span></cite></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressources relatives à la musique</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.allmusic.com/artist/mn0000055454"><span class="lang-en" lang="en">AllMusic</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://michelchion.bandcamp.com"><span class="lang-en" lang="en">Bandcamp</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://brahms.ircam.fr/michel-chion">BRAHMS</a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.discogs.com/artist/98149"><span class="lang-en" lang="en">Discogs</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.last.fm/music/Michel%2BChion"><span class="lang-en" lang="en">Last.fm</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://musicbrainz.org/artist/28147f3c-4c4f-43b3-aa39-061d4cfa2a0f"><span class="lang-en" lang="en">MusicBrainz</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.muziekweb.nl/fr/Link/M00000236693/">Muziekweb</a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://rateyourmusic.com/artist/michel-chion"><span class="lang-en" lang="en">Rate Your Music</span></a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressource relative au spectacle</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://lesarchivesduspectacle.net/p/17986"><i>Les Archives du spectacle</i></a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressource relative à plusieurs domaines</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.radiofrance.fr/personnes/michel-chion">Radio France</a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressource relative à l'audiovisuel</span> : <ul><li><a class="external text" href="https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=345&url_prefix=https://www.imdb.com/&id=nm0158024"><span class="lang-en" lang="en">IMDb</span></a></li> </ul></span> </li>
<li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers">Notice dans un dictionnaire ou une encyclopédie généraliste</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.deutsche-biographie.de/122192478.html"><i>Deutsche Biographie</i></a></li> </ul></div></li>
<li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers"><a href="Autorit%C3%A9_(sciences_de_l'information)" title="Autorité (sciences de l'information)">Notices d'autorité</a></span> : <ul><li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://viaf.org/viaf/39566344">VIAF</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://isni.org/isni/0000000121291271">ISNI</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb139396268">BnF</a></span> (<span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb139396268">données</a></span>)</li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.idref.fr/026786990">IdRef</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://id.loc.gov/authorities/n83013090">LCCN</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://d-nb.info/gnd/122192478">GND</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://opac.sbn.it/nome/LO1V003265">Italie</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/00464533">Japon</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://ci.nii.ac.jp/author/DA04534437?l=en">CiNii</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://datos.bne.es/resource/XX1053447">Espagne</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/AUTHORITY/14029900">Belgique</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://data.bibliotheken.nl/id/thes/p069860963">Pays-Bas</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dbn.bn.org.pl/descriptor-details/9810537161505606">Pologne</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nli.org.il/en/authorities/987007259634005171">Israël</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://nukat.edu.pl/aut/n%202005096236">NUKAT</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://cantic.bnc.cat/registre/981058526822006706">Catalogne</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://libris.kb.se/auth/315598">Suède</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://authority.bibsys.no/authority/rest/authorities/html/90087992">Norvège</a></span></li> </ul></div></li></ul>
<ul id="bandeau-portail" class="bandeau-portail"><li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="mw-image-border noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la France</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la musique classique</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail du cinéma</span> </span></li> </ul></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Cet article est issu de <a class="external text" title="Dernière modification le 2024-06-04" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/?title=Michel_Chion&oldid=215667795">Wikipédia</a>. Sauf mention contraire, le texte est disponible sous <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.fr">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a>. Des conditions supplémentaires peuvent s’appliquer aux fichiers multimédias.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>
</body></html>